Loạt dự đoán của Elon Musk về tương lai

Trên podcast Moonshots with Peter Diamandis phát sóng cuối tuần qua, Musk đã hình dung về thế giới tương lai. Trong đó, ông cho rằng AI sẽ ảnh hưởng tới toàn bộ khung xã hội, từ thị trường việc làm đến cách con người tổ chức nền văn minh. Điều này không chỉ là một cải tiến công nghệ mà là “bước chuyển đổi giống loài”.

AGI xuất hiện năm nay

“Tôi nghĩ AGI sẽ thành hiện thực năm 2026”, Musk dự đoán. “Năm 2030, chúng ta sẽ vượt qua mọi giới hạn. Tôi tin chắc rằng khi đó, trí tuệ nhân tạo sẽ vượt trội hơn trí tuệ của toàn bộ con người cộng lại”.

Cũng theo tỷ phú Mỹ, AGI không đơn thuần là bước tiến công nghệ mang tính kế thừa, mà có thể xem là “cuộc chuyển giao ở cấp độ giống loài”. Nghĩa là, những công nghệ hiện tại có thể chỉ là bước đệm cho nền văn minh tiếp theo, một nền văn minh kỹ thuật số vượt xa tầm nhận thức của con người.

Trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) được định nghĩa là hệ thống có khả năng tư duy ngang hoặc vượt con người. Những chuyên gia ủng hộ cho rằng AGI sẽ mang lại lợi thế quân sự vượt trội, giúp điều trị ung thư, giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu, giải phóng con người khỏi những công việc lặp lại như kế toán và dịch vụ khách hàng.

Kỷ nguyên thịnh vượng khi robot kết hợp AGI

Musk hình dung Tesla Optimus có thể chỉ mất khoảng 3 năm để giỏi hơn những bác sĩ phẫu thuật giỏi nhất. “Có lẽ nhiều robot Optimus sẽ giỏi phẫu thuật hơn tất cả bác sĩ phẫu thuật trên Trái Đất cộng lại”, ông nói.

Trong tương lai xa hơn, ông tin robot hình người khi kết hợp AGI sẽ mở ra khả năng đưa nhân loại vào kỷ nguyên thịnh vượng vượt xa khái niệm “dư dả” hiện nay và sẽ có một xã hội giống Star Trek, nơi công nghệ phục vụ con người, nhưng cũng có thể giống phim Terminator với bất ổn và xung đột.

Theo Musk, nỗi sợ về AI phần lớn đến từ văn hóa đại chúng, trong khi thực tế nếu được định hướng đúng, AI và robot có thể “thỏa mãn gần như mọi nhu cầu vật chất của con người”. Tuy vậy, ông cũng cảnh báo sự sung túc sẽ làm lung lay nền tảng xã hội vốn dựa trên lao động, khi công việc không còn gắn trực tiếp với sinh tồn. Điều này buộc nhân loại tái định nghĩa giá trị sống, động lực cá nhân và mục tiêu xã hội trong bối cảnh AGI trở thành lực lượng sản xuất trung tâm.

Thu nhập cao đi kèm bất ổn

Musk cũng đưa ra dự báo gây tranh cãi: thu nhập cao phổ quát (universal high income) nhiều khả năng sẽ xuất hiện song song với bất ổn xã hội. Theo ông, khi AI và robot đảm nhiệm phần lớn lao động, con người có thể đạt mức sống cao mà không cần làm việc theo nghĩa truyền thống.

Tuy nhiên, sự thiếu vắng thử thách và mục tiêu cuộc sống có thể dẫn tới khủng hoảng ý nghĩa sống, đặc biệt với những xã hội vốn quen với việc đo giá trị cá nhân thông qua nghề nghiệp. Ông cho rằng con người không giỏi tự tạo ra thử thách khi mọi nhu cầu đã được đáp ứng, điều này có thể gây ra những cú sốc tâm lý và xã hội lớn. Do đó, thách thức lớn nhất của kỷ nguyên AI không phải là phân phối của cải, mà là thiết kế một cấu trúc xã hội mới giúp con người vẫn tìm thấy động lực, ý nghĩa và khát vọng vượt lên chính mình.

Năng lượng là “đơn vị tiền tệ” của nền văn minh tương lai

“Tôi nghĩ đơn vị tiền tệ của tương lai về cơ bản sẽ là công suất năng lượng”, Musk nói.

Ông lý giải, năng lượng Mặt Trời sẽ là nguồn khai thác ưu tiên ở tương lai. Mặt Trời là nguồn năng lượng áp đảo, vượt xa mọi hình thức khác như than, khí, hay thậm chí nhiệt hạch nhân tạo, chỉ cần khai thác một phần triệu cũng đã gấp hàng nghìn lần tổng năng lượng con người đang sử dụng.

Tính theo Thang Kardashev – một thước đo giả định do nhà thiên văn học Liên Xô Nikolai Kardashev đề xuất năm 1964 để phân loại mức độ tiến bộ công nghệ của các nền văn minh dựa trên lượng năng lượng họ có thể khai thác và sử dụng, Musk đánh giá con người chỉ tận dụng được 1% trong cấp độ 1 của thang. Vì vậy, bài toán trung tâm của những năm tới là mở rộng quy mô thu năng lượng mặt trời và lưu trữ năng lượng, thay vì lo ngại khan hiếm. Từ góc nhìn này, AI, robot, trung tâm dữ liệu và cả nền kinh tế tương lai đều phụ thuộc trực tiếp vào khả năng sản xuất và phân phối năng lượng giá rẻ, dồi dào.

Trung Quốc sẽ “vượt xa phần còn lại của thế giới” về điện toán AI

“Với xu hướng hiện tại, Trung Quốc sẽ vượt xa phần còn lại của thế giới về điện toán AI”, Musk nói.

Musk đánh giá Trung Quốc đang trên đà vượt qua mọi quốc gia khác về sức mạnh tính toán cần thiết để vận hành trí tuệ nhân tạo nhờ vào nguồn điện dồi dào và khả năng mở rộng quy mô sản xuất điện. Ông ước tính nước này có thể đạt sản lượng điện gấp ba lần so với Mỹ vào năm 2026, tạo điều kiện thuận lợi cho các trung tâm dữ liệu AI vốn tiêu thụ nhiều năng lượng hoạt động. “Mọi người đang đánh giá thấp độ khó của việc đưa điện vào hoạt động trong các trung tâm dữ liệu”, ông nói.

CEO Tesla nhận định, nếu Mỹ không tăng tốc đầu tư vào năng lượng mặt trời, pin lưu trữ và hạ tầng điện, lợi thế cạnh tranh trong AI và robot sẽ tiếp tục suy giảm. Với ông, cạnh tranh AI toàn cầu trong thập kỷ tới thực chất là cạnh tranh về năng lượng.

Cũng theo tỷ phú, Mỹ đang cố gắng tập trung hạn chế Trung Quốc tiếp cận công nghệ chip tiên tiến, nhưng vấn đề này dần kém quan trọng hơn theo thời gian. “Trung Quốc sẽ sớm tìm ra cách chế tạo chip công nghệ cao nhất, kể cả khi không tiếp cận được những thiết kế tiên tiến nhất”, Musk dự đoán.

Giáo dục đại học lỗi thời

Theo Musk, đại học ngày càng giảm giá trị thực tế, thay vào đó “chỉ mang lại trải nghiệm xã hội”. Việc học đại học – lấy bằng – đi làm mất hiệu lực nhanh chóng. Học phí tăng vọt, bộ máy hành chính phình to và chương trình đào tạo chậm hơn thực tế công nghệ đang là rào cản lớn nhất với học đại học. Trong bối cảnh đó, AI như Grok có thể đóng vai trò gia sư cá nhân, giúp việc học trở nên linh hoạt, rẻ hơn và sát nhu cầu hơn.

Tuy nhiên, ông nhấn mạnh AI không thể tạo ra động lực học tập. Sự tò mò của con người vẫn là yếu tố quyết định. Ông ví bộ não con người như “máy tính sinh học” với giới hạn khác nhau và giáo dục cần tôn trọng sự khác biệt này thay vì cố chuẩn hóa mọi người theo cùng một khuôn. Tỷ phú dự đoán tương lai giáo dục không nằm ở việc đào tạo hàng loạt cử nhân, mà ở việc nuôi dưỡng những cá nhân tò mò, sẵn sàng xây dựng và thử nghiệm trong một thế giới nơi AI đã làm thay phần lớn công việc trí óc.

AI không tạo nên sự “bất tử”

Trong podcast, Musk cho biết đã chụp cộng hưởng từ (MRI) và gửi kết quả cho Grok – một ví dụ cho thấy con người bắt đầu dựa trên AI để đưa ra chẩn đoán ban đầu. Trong tương lai có AGI, robot và công nghệ nano phát triển đến mức cực cao, ông dự đoán con người có thể kéo dài đáng kể tuổi thọ và chất lượng sống.

Tuy nhiên, ông nhấn mạnh “bất tử sẽ là một trong những lời nguyền tồi tệ nhất có thể dành cho bất kỳ ai”. Thay vào đó, con người có thể tìm ra bí quyết làm chậm hoặc ngăn chặn quá trình lão hóa với AI, hay “bán bất tử”. Theo Business Insider, ngụ ý của Musk có thể là tương lai nên tập trung vào “sống tốt” hơn là “sống mãi”, tăng tuổi thọ khỏe mạnh, giảm bệnh tật, nhưng vẫn duy trì vòng đời tự nhiên để bảo toàn động lực tiến hóa, đổi mới và chuyển giao thế hệ của nền văn minh.

Trước đây, Musk từng nhiều lần cho biết không quan tâm đến việc kéo dài tuổi thọ nên không đầu tư vào lĩnh vực này bởi có thể khiến xã hội trì trệ. “Tôi nghĩ điều quan trọng là chúng ta phải chết vào lúc nào đó”, Musk nói tại một sự kiện ở Pháp năm 2024. “Nếu sống quá lâu, tôi nghĩ điều đó sẽ làm xã hội trở nên cứng nhắc do không có sự thay đổi về người lãnh đạo”.

Bảo Lâm (theo Business Insider, Teslarati, Singju Post)

• Musk: Neuralink sẽ ‘phẫu thuật gần như tự động’ năm nay
• Một ngày của Elon Musk diễn ra thế nào
• Grok của Elon Musk bị chỉ trích vì tạo ảnh khỏa thân
• Elon Musk muốn đưa bản sao Grokipedia đến Sao Hỏa