Ngành công nghiệp bán dẫn: Động lực chiến lược mới đầy cảm hứng

Công nghiệp bán dẫn đang được xác định là một trong những lĩnh vực chiến lược, có khả năng tạo đột phá cho nền kinh tế, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những năm tới.

Với vai trò là nền tảng của hầu hết công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây, Internet vạn vật (IoT), công nghiệp bán dẫn được coi là hạ tầng cốt lõi của nền kinh tế số.

Tại Việt Nam, với định hướng tại Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia cùng với việc được đưa vào danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược theo Quyết định 1131/QĐ-TTg ngày 12/6/2025 của Thủ tướng Chính phủ, ngành bán dẫn đang nhận được sự quan tâm đặc biệt từ Chính phủ, các bộ, ngành và cộng đồng doanh nghiệp. Những chuyển động chính sách, đầu tư và nhân lực thời gian qua cho thấy quyết tâm tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu của lĩnh vực này.

Từng bước tham gia chuỗi giá trị nhưng còn nhiều điểm nghẽn

Theo báo cáo, tại Phiên họp lần thứ Nhất năm 2026 của Ban Chỉ đạo quốc gia về phát triển ngành công nghiệp bán dẫn, Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng đánh giá: “Việt Nam đã đi đúng hướng và bước đầu hình thành những nền tảng quan trọng để phát triển ngành công nghiệp bán dẫn. Tuy nhiên, đây là lĩnh vực rất khó, đòi hỏi phải có các giải pháp mạnh mẽ, đồng bộ và lâu dài để có thể phát triển bền vững.”

Thực tế cho thấy, Việt Nam đã tham gia vào các công đoạn của chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, từ thiết kế, sản xuất đến đóng gói, kiểm thử. Hiện cả nước có hơn 50 doanh nghiệp thiết kế chip với khoảng 7.000 kỹ sư; tổng vốn FDI trong lĩnh vực này đạt hơn 14,2 tỷ USD với 241 dự án.

Lĩnh vực đóng gói và kiểm thử có bước tiến rõ nét với sự hiện diện của nhiều dự án quy mô lớn. Doanh nghiệp trong nước cũng từng bước nâng cao năng lực thiết kế và dịch vụ kỹ thuật.

Đáng chú ý, đầu năm 2026, Việt Nam đã khởi công nhà máy chế tạo chip bán dẫn công nghệ cao đầu tiên, đánh dấu nỗ lực từng bước làm chủ công nghệ.

Về nguồn nhân lực, cả nước có hơn 240 trường đại học, mỗi năm đào tạo khoảng 134.000 sinh viên khối kỹ thuật, trong đó khoảng 6.000 kỹ sư thiết kế vi mạch – nền tảng quan trọng cho phát triển dài hạn.

Bên cạnh những kết quả đạt được, ngành công nghiệp bán dẫn vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về phát triển ngành công nghiệp bán dẫn thẳng thắn chỉ ra: “Phát triển ngành công nghiệp bán dẫn là nhiệm vụ rất khó khăn với nhiều thách thức.”

Theo Phó Thủ tướng, những điểm nghẽn lớn hiện nay gồm: Thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao; năng lực nghiên cứu – phát triển còn hạn chế; hạ tầng kỹ thuật chưa đáp ứng yêu cầu; hệ sinh thái công nghiệp chưa đồng bộ; mức độ tham gia của doanh nghiệp trong nước còn khiêm tốn.

Một điểm đáng chú ý, ngành bán dẫn Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc lớn vào khu vực FDI, trong khi doanh nghiệp nội địa còn dè dặt do chi phí đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài và mức độ rủi ro cao.

Mục tiêu đến năm 2030 đạt doanh thu trên 25 tỷ USD và nâng tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước lên 10–15% đặt ra áp lực lớn về tiến độ và chất lượng phát triển.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ số phát triển mạnh, nhu cầu bán dẫn gia tăng, đồng thời thúc đẩy các quốc gia tái cấu trúc chuỗi cung ứng và tăng cường tự chủ chiến lược. Điều này vừa mở ra cơ hội, vừa tạo sức ép cạnh tranh đối với Việt Nam.

Tạo “cú hích” từ chính sách và thị trường

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng từng nhận định: Công nghiệp bán dẫn là nền tảng của nền kinh tế số và là một trong những lĩnh vực mà Việt Nam cần ưu tiên phát triển để nâng cao năng lực tự chủ công nghệ.

Việt Nam muốn phát triển nhanh và bền vững thì phải làm chủ các công nghệ chiến lược, trong đó công nghiệp bán dẫn có vai trò đặc biệt quan trọng. Để hiện thực hóa những mục tiêu trên, yêu cầu đặt ra là phải triển khai đồng bộ các giải pháp từ thể chế, chính sách đến nguồn lực và tổ chức thực hiện.

Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng nhấn mạnh phương châm hành động năm 2026 đối với ngành bán dẫn: “Quyết liệt triển khai – Phối hợp đồng bộ – Tập trung trọng điểm – Tạo kết quả thực chất.” Trên cơ sở đó, các bộ, ngành, địa phương đã xác định rõ nhiệm vụ, giải pháp.

Về thể chế, tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, cơ chế ưu đãi về thuế, tài chính, đầu tư nhằm thu hút dự án công nghệ cao, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tham gia thị trường.

Các chính sách ưu đãi đặc thù như ưu đãi thuế dài hạn, miễn giảm tiền thuê đất, hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đang được triển khai.

Về tổ chức thực hiện, Bộ Khoa học và Công nghệ được giao làm cơ quan nòng cốt, điều phối triển khai chiến lược; thúc đẩy nghiên cứu, phát triển công nghệ lõi và kết nối hệ sinh thái giữa doanh nghiệp – viện nghiên cứu – cơ sở đào tạo.

Bộ Tài chính có nhiệm vụ đảm bảo nguồn lực và hoàn thiện chính sách tài chính; Bộ Công Thương tập trung phát triển công nghiệp điện tử và đảm bảo hạ tầng năng lượng; Bộ Ngoại giao thúc đẩy hợp tác quốc tế; Bộ Giáo dục và Đào tạo phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Ở cấp địa phương, yêu cầu đặt ra là chủ động chuẩn bị hạ tầng, cải thiện môi trường đầu tư, xây dựng các trung tâm công nghiệp bán dẫn. Đối với doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp trong nước, cần nâng cao năng lực công nghệ, tăng đầu tư cho nghiên cứu – phát triển và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Sự tham gia của các tập đoàn lớn được xem là yếu tố then chốt để dẫn dắt hệ sinh thái.

Một hướng đi quan trọng là tập trung vào các khâu có lợi thế như thiết kế chip, đóng gói – kiểm thử, đồng thời từng bước tiến tới làm chủ công đoạn chế tạo.

Việc xây dựng nhà máy chế tạo chip được kỳ vọng tạo hiệu ứng lan tỏa, thúc đẩy toàn ngành phát triển. Song song với đó, cần mở rộng thị trường trong nước bằng cách gia tăng tỷ lệ sử dụng chip thiết kế, sản xuất tại Việt Nam trong các sản phẩm điện tử, tạo đầu ra ổn định cho ngành.

Về nhân lực, cần đổi mới mạnh mẽ mô hình đào tạo, đẩy mạnh liên kết “Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp,” đồng thời có chính sách đủ hấp dẫn để thu hút chuyên gia quốc tế và người Việt Nam ở nước ngoài.

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt, phát triển công nghiệp bán dẫn là hành trình dài, đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp chặt chẽ giữa thể chế, chính sách và thực tiễn thị trường.

Việc tận dụng thời cơ, triển khai hiệu quả các giải pháp sẽ quyết định khả năng Việt Nam vươn lên trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, tạo nền tảng cho bứt phá trong kỷ nguyên số./.