Sức ảnh hưởng của OPEC+ sụt giảm trước bức tranh mới của thị trường dầu mỏ khi Trung Quốc trỗi dậy

OPEC+ mất dần sức ảnh hưởng trên thị trường dầu mỏ, Trung Quốc nổi lên

Sau 6 tháng chiến tranh Iran, liên minh dầu mỏ quyền lực nhất thế giới OPEC+ đang rơi vào một tình thế xa lạ: Không còn khả năng tác động đến thị trường mà họ từng góp phần định hình.

Cuộc chiến ở Iran đã khiến một tuyến đường xuất khẩu dầu quan trọng của Trung Đông bị đình trệ và làm hư hại cơ sở hạ tầng năng lượng tại một số quốc gia OPEC, qua đó làm suy giảm thị phần của OPEC+ và cùng với đó là khả năng tác động đến giá dầu. Những tuyên bố và quyết định chính sách của liên minh này giờ đây hầu như không còn tạo ra nhiều biến động trên thị trường dầu mỏ.

Thay vào đó, việc Trung Quốc cắt giảm nhập khẩu dầu thô đã trở thành một trong những yếu tố chi phối thị trường dầu mỏ năm 2026, góp phần cân bằng nguồn cung trong bối cảnh các chuyên gia nhận định thị trường đang đối mặt với cú gián đoạn nguồn cung nghiêm trọng nhất từ trước đến nay.

OPEC+, gồm Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) cùng các đồng minh như Nga, chỉ chiếm khoảng 40% sản lượng dầu toàn cầu trong tháng 7, theo tính toán của Reuters dựa trên dữ liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).

Con số này giảm từ hơn 48% trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran vào cuối tháng 2, mặc dù khoảng 4-5 điểm phần trăm trong mức giảm này đến từ việc Các Tiểu vương quốc Ả-rập Thống nhất (UAE) rút khỏi OPEC hồi tháng 5.

Nhóm 7 nhà sản xuất chủ chốt của OPEC+, trong đó có Ả-rập Saudi và Nga, chỉ chiếm khoảng một phần tư sản lượng dầu toàn cầu trong tháng 7.

Chiến tranh đã làm suy giảm khả năng nhanh chóng tăng hoặc giảm nguồn cung của OPEC+ khi eo biển Hormuz, tuyến đường xuất khẩu dầu quan trọng của nhà sản xuất lớn nhất OPEC là Ả-rập Saudi cũng như các thành viên khác như Iraq và Kuwait, gần như bị phong tỏa.

OPEC được thành lập vào năm 1960, trong khi khuôn khổ OPEC+ được mở rộng vào năm 2016 khi Nga và một số nhà sản xuất khác tham gia nỗ lực của liên minh nhằm đối phó với thị phần ngày càng thu hẹp trong sản lượng dầu toàn cầu.

Thị phần sản lượng dầu thô toàn cầu của OPEC từng đạt đỉnh khoảng 50% trong các cuộc khủng hoảng dầu mỏ những năm 1970, trước khi giảm xuống 30% vào giữa những năm 1980 khi sản lượng từ Biển Bắc, Alaska và Siberia tăng mạnh.

OPEC không phản hồi yêu cầu bình luận của Reuters. OPEC+ cho biết các quyết định của liên minh nhằm hỗ trợ sự ổn định của thị trường chứ không nhắm tới một mức giá dầu cụ thể.

Gián đoạn nguồn cung do chiến tranh không phải điều mới mẻ đối với OPEC, từ Kuwait trong Chiến tranh Vùng Vịnh 1990-1991 đến Iraq sau cuộc xâm lược do Mỹ dẫn đầu năm 2003. Điểm khác thường lần này nằm ở quy mô của cú gián đoạn, khi nhiều nhà sản xuất cùng lúc bị ảnh hưởng, khiến OPEC+ khó bù đắp sản lượng thiếu hụt từ nơi khác.

Kể từ tháng 3, nhóm OPEC+ cốt lõi đã công bố 6 lần tăng sản lượng dầu. Tuy nhiên, do eo biển Hormuz bị phong tỏa, phần lớn các quyết định này vẫn chỉ nằm trên giấy và gần như không tác động đến giá dầu, ngoại trừ trong tháng 7 khi một lệnh ngừng bắn tạm thời giữa Mỹ và Iran làm dấy lên hy vọng Hormuz sẽ được mở lại.

Sự tương phản với năm 2019 rất rõ rệt. Khi đó, OPEC+ và Tổng thống Mỹ Donald Trump, trong nhiệm kỳ đầu tiên, thường xuyên tranh cãi về giá dầu, còn các quyết định của OPEC+ luôn được giới giao dịch theo dõi sát sao vì khả năng tác động đến thị trường.

Khi ấy, câu hỏi quan trọng là OPEC+ sẽ bơm bao nhiêu dầu ra thị trường.

Còn hiện nay, trọng tâm đã chuyển sang câu hỏi: Có bao nhiêu dầu thực sự có thể được sản xuất và xuất khẩu trong bối cảnh chiến tranh tại Trung Đông?

Một trong những động lực lớn nhất đối với giá dầu năm nay là sự sụt giảm mạnh trong nhập khẩu dầu của Trung Quốc. Kể từ khi chiến tranh bắt đầu, Trung Quốc đã mua ít hơn khoảng 400 triệu thùng dầu so với cùng kỳ năm trước.

Sự sụt giảm này phản ánh lệnh cấm xuất khẩu nhiên liệu, sản lượng lọc dầu giảm và việc phương tiện giao thông sử dụng điện ngày càng phổ biến.

Nguồn: Reuters

Xu hướng này càng cho thấy vai trò ngày càng lớn của Trung Quốc trong việc cân bằng thị trường dầu mỏ – một vai trò trước đây gần như chỉ gắn với OPEC+ với tư cách nhà sản xuất có khả năng điều chỉnh sản lượng để cân bằng cung cầu.

Nhu cầu dầu yếu hơn của Trung Quốc đã góp phần tạo trần cho giá dầu trong năm nay. Ngược lại, đợt mua dầu mạnh của nước này năm ngoái – có thể đóng góp tới một nửa mức tăng trưởng nhu cầu dầu toàn cầu – từng giúp nâng đỡ thị trường.

“Họ đã trở thành trung tâm điều chỉnh nhu cầu của thị trường”, June Goh, Chuyên gia phân tích tại Sparta Commodities, nhận định.

Vũ Hạo