Thiết lập tiêu chuẩn quốc gia cho 11 lĩnh vực công nghệ chiến lược: Bước đột phá cho tương lai đổi mới.

Năm 2026, Ủy ban Tiêu chuẩn-Đo lường-Chất lượng Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) tập trung xây dựng hệ thống tiêu chuẩn quốc gia gia cho 11 nhóm ngành công nghệ chiến lược sau khi Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính ban hành Quyết định số 1131/QĐ-TTg ngày 12/6/2025 về Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược với 11 nhóm ngành và 35 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược.

Hệ thống tiêu chuẩn đáp ứng yêu cầu quản lý

Ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn-Đo lường-Chất lượng quốc gia, nhấn mạnh năm 2026, Ủy ban sẽ tập trung xây dựng hệ thống tiêu chuẩn quốc gia đáp ứng 70-80% yêu cầu quản lý, sản xuất, kinh doanh, dịch vụ cho tất cả các lĩnh vực của nền kinh tế, tập trung vào 11 nhóm ngành công nghệ chiến lược, phát triển kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, công nghiệp sáng tạo, kinh tế chia sẻ, kinh tế dữ liệu, sản xuất thông minh, thương mại điện tử và tiêu dùng sản phẩm, dịch vụ trên môi trường số…

Đặc biệt, khoảng 400 hệ thống tiêu chuẩn quốc gia được công bố thuộc các lĩnh vực, đối tượng là các sản phẩm, hàng hóa trọng điểm, chủ lực như xăng dầu; phương thức kiểm tra, xác nhận, kiểm toán phát thải khí nhà kính theo IPCC (Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu); robotics thương mại; phương tiện bay không người lái (UAV); điện hạt nhân; truy xuất nguồn gốc; báo điện tử; thực tế ảo và các lĩnh vực khác. Đồng thời, Ủy ban lập hồ sơ trình cấp có thẩm quyền phê duyệt thêm 2 chuẩn đo lường quốc gia cùng với 3 chuẩn đo lường quốc gia dự kiến phê duyệt trong năm, nâng tổng số chuẩn đo lường quốc gia của Việt Nam lên 53 chuẩn tính đến cuối năm 2026.

Trong năm 2026, Ủy ban Tiêu chuẩn-Đo lường-Chất lượng Quốc gia sẽ đẩy mạnh các hoạt động về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng hỗ trợ nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, hàng hóa, trong đó ưu tiên triển khai hạ tầng chất lượng quốc gia hiện đại theo hướng tập trung, đồng bộ và thống nhất từ trung ương đến địa phương, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và nâng cao năng suất dựa trên nền tảng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; hướng tới xây dựng hệ thống tiêu chuẩn quốc gia hài hòa với khu vực và quốc tế, trong đó tập trung vào 11 nhóm ngành công nghệ chiến lược, phát triển kinh tế số, sản phẩm, hàng hóa trọng điểm, chủ lực. Ngoài ra, tập trung sửa đổi văn bản quy phạm pháp luật liên quan tới hàng rào kỹ thuật trong thương mại đảm bảo hoạt động thông suốt, hiệu quả sau khi sắp xếp, tổ chức lại các bộ, ngành và địa phương.

Theo ông Nguyễn Nam Hải, thời gian qua, Ủy ban Tiêu chuẩn-Đo lường-Chất lượng quốc gia đã ban hành nhiều tiêu chuẩn quốc gia để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội đất nước và xây dựng chiến lược quốc gia về tiêu chuẩn hóa, ưu tiên lĩnh vực công nghệ mới, công nghệ xanh và công nghệ số. Tuy nhiên, nhiều tiêu chuẩn còn chung chung, chưa cụ thể cho công nghệ mới như AI, sinh học, năng lượng xanh…

Năm 2025, Ủy ban Tiêu chuẩn-Đo lường-Chất lượng Quốc gia đã rà soát cập nhật tiêu chuẩn lạc hậu, tăng mức độ hài hòa với quốc tế nhưng mức độ cập nhật tiêu chuẩn còn chậm; mức độ áp dụng không đồng đều, nhất là ở doanh nghiệp vừa và nhỏ; thiếu cơ chế huy động nguồn lực xã hội, đội ngũ chuyên gia kỹ thuật còn mỏng.

Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn-Đo lường-Chất lượng Quốc gia cho rằng tiêu chuẩn phải đi trước, dẫn dắt phát triển và gắn kết chặt giữa xây dựng – phổ biến – áp dụng, nhưng công nghệ phát triển nhanh vượt quá tốc độ xây dựng tiêu chuẩn nên doanh nghiệp khó tiếp cận.

Bên cạnh đó, Ủy ban tập trung xây dựng chiến lược tổng thể và cơ chế khuyến khích để phát huy xã hội hóa, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, đẩy mạnh chuyển đổi số trong tiêu chuẩn hóa. Đồng thời, tăng cường cơ chế đặt hàng xây dựng tiêu chuẩn từ nhu cầu quản lý và thị trường, gắn trách nhiệm của bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp trong quá trình xây dựng, áp dụng tiêu chuẩn.

Ngoài ra, cần tăng truyền thông, nâng cao nhận thức và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa áp dụng tiêu chuẩn, góp phần phát triển hạ tầng chất lượng quốc gia (NQI) liên thông gắn kết giữa hoạt động tiêu chuẩn, đo lường, đánh giá sự phù hợp và công nhận với sở hữu trí tuệ, đổi mới sáng tạo.

Hoàn thiện Dự án Luật Đo lường (sửa đổi)

Theo ông Nguyễn Nam Hải, năm 2025, là năm tăng tốc, bứt phá, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc thực hiện thắng lợi kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội 5 năm 2021-2025 của đất nước, ngành khoa học và công nghệ nói chung, Ủy ban Tiêu chuẩn-Đo lường-Chất lượng Quốc gia đã tập trung hoàn thiện thể chế, pháp luật và thực thi hiệu quả các nhiệm vụ đã đặt ra; tăng cường kỷ luật, kỷ cương và hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước, chủ động, tích cực giải quyết các công việc thuộc thẩm quyền, tổ chức, triển khai thực hiện kịp thời, hiệu quả những mục tiêu, nhiệm vụ được giao.

Ủy ban Tiêu chuẩn-Đo lường-Chất lượng Quốc gia đã xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa được Quốc hội Khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 9, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Các Luật sửa đổi có nhiều điểm mới, thay đổi nhằm giảm thủ tục hành chính, cập nhật quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa theo hướng phân loại mức độ rủi ro thấp-trung bình-cao, ứng dụng công nghệ số và tăng cường trách nhiệm các bên liên quan.

Bên cạnh đó, ngày 20/11/2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 2542/QĐ-TTg phê duyệt các nhiệm vụ, giải pháp tăng cường hội nhập quốc tế trong lĩnh vực tiêu chuẩn-đo lường-chất lượng đến năm 2030, tập trung vào việc xây dựng thể chế, nâng cao năng lực nhân lực và hợp tác quốc tế, nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và hội nhập sâu rộng quốc tế.

Nhằm tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực tiêu chuẩn-đo lường-chất lượng để thúc đẩy sự phát triển của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, năm 2026, Ủy ban Tiêu chuẩn-Đo lường-Chất lượng Quốc gia tiếp tục xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường, bảo đảm tiến độ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội vào tháng 7/2026.

Ủy ban cũng triển khai thực hiện “Kế hoạch phát triển chuẩn đo lường quốc gia đến năm 2030” với mục tiêu phát triển chuẩn đo lường quốc gia theo hướng hiện đại, đạt trình độ các nước tiên tiến trong khu vực nhằm đáp ứng các yêu cầu quản lý nhà nước về đo lường trong giai đoạn mới, đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao chất lượng sản phẩm hàng hóa phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu, góp phần thúc đẩy, phát triển kinh tế-xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh của đất nước.

Đặc biệt, giai đoạn 2026-2030, phải duy trì, bảo quản và sử dụng các chuẩn đo lường quốc gia của các đại lượng đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt cũng như đầu tư nâng cấp mở rộng phạm vi đo, nâng cao trình độ 9 chuẩn đo lường quốc gia của 8 đại lượng đã được phê duyệt; đầu tư phát triển mới, bổ sung 36 chuẩn đo lường của 23 đại lượng nhằm đáp ứng kịp thời nhu cầu phát triển kinh tế-xã hội trong những năm tới.

Đo lường chính xác và thống nhất là điều kiện tiên quyết để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, tối ưu chi phí sản xuất, đồng thời bảo đảm an ninh, quốc phòng. Trong bối cảnh doanh nghiệp phải cạnh tranh trên thị trường toàn cầu, hệ thống đo lường quốc gia hiện đại, hài hòa với quốc tế, góp phần thúc đẩy thương mại quốc tế, hội nhập sâu rộng với thế giới./.