Việt Nam tiên phong kết nối toàn cầu trong cuộc cách mạng công nghệ lượng tử

Theo phóng viên TTXVN tại Moskva, trong hai ngày 7-8/6, tại Moskva đã diễn ra Diễn đàn Công nghệ Lượng tử BRICS lần thứ nhất. Sự kiện đã thu hút hơn 300 khách mời từ các nước thuộc Nhóm các nền kinh tế mới nổi (BRICS) và đối tác.

Đoàn Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST), do Giáo sư-Tiến sỹ Trần Tuấn Anh dẫn đầu, tham dự sự kiện.

Diễn đàn Công nghệ Lượng tử BRICS lần thứ nhất do Bộ Khoa học và Giáo dục Đại học Liên bang Nga phối hợp với Tập đoàn Năng lượng Nguyên tử nhà nước Rosatom tổ chức, nhằm tạo nên không gian trao đổi quan trọng giữa các nhà quản lý, nhà khoa học, cơ sở nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ trong lĩnh vực lượng tử các quốc gia thành viên như Nga, Trung Quốc, Ấn Độ, Ai Cập…

Thủ tướng Nga Mikhail Mishustin đã gửi bài phát biểu tới các đại biểu tham dự diễn đàn, nhận định công nghệ lượng tử là một trong những đổi mới đầy hứa hẹn nhất của thế kỷ 21 và kêu gọi các nước BRICS hợp tác trong lĩnh vực chiến lược này.

Thủ tướng Mishustin nhấn mạnh: “Ngày nay, điều quan trọng là phải cùng nhau tiến lên với các đối tác BRICS bằng cách tập hợp các nguồn lực nghiên cứu. Chỉ thông qua những nỗ lực chung, chúng ta mới có thể nhanh chóng vượt qua các rào cản công nghệ, tạo ra các giải pháp có khả năng mở rộng và đảm bảo việc triển khai chúng trong các ngành công nghiệp trọng điểm.”

Tại Diễn đàn, báo cáo của VAST do Phó Giáo sư-Tiến sỹ Đinh Văn Trung, Viện trưởng Viện Vật lý trình bày tập trung chia sẻ cách tiếp cận của Việt Nam trong phát triển khoa học và công nghệ lượng tử. Trên cơ sở thế mạnh của Việt Nam về toán học, vật lý lý thuyết và khoa học tính toán, VAST định hướng thúc đẩy các hướng nghiên cứu phù hợp như mô phỏng lượng tử, thuật toán lượng tử, vật liệu lượng tử, cảm biến lượng tử, mật mã hậu lượng tử và các ứng dụng liên quan đến an toàn thông tin.

Bên cạnh các phiên thảo luận mở, đoàn VAST đã tham gia nhiều phiên thảo luận với các đoàn quốc tế nhằm chia sẻ quan điểm về phát triển khoa học và công nghệ lượng tử tại Việt Nam, xu hướng trên thế giới và tiềm năng hợp tác trong nhóm BRICS.

Tại phiên họp toàn thể “Con đường lượng tử BRICS: Cùng nhau mở đường,” Bộ trưởng Khoa học và Giáo dục Đại học Nga Valery Falkov lưu ý tiềm năng đáng kể của quan hệ đối tác khoa học và giáo dục giữa các nước trong lĩnh vực lượng tử.

Ông khẳng định hợp tác giữa các viện nghiên cứu và trường đại học Nga trong khuôn khổ các lộ trình phát triển điện toán lượng tử và truyền thông lượng tử đã cho phép đất nước đạt được những tiến bộ đáng kể trong khoa học lượng tử.

Tổng Giám đốc Tập đoàn Nhà nước Rosatom, ông Alexey Likhachev nhấn mạnh tầm quan trọng cơ bản của công nghệ trong việc đảm bảo chủ quyền quốc gia.

Ngành công nghiệp hạt nhân Nga có kinh nghiệm sâu rộng trong việc phát triển các công nghệ cao ở nước ngoài, nơi các dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân củng cố tiềm năng công nghệ của các nước đối tác, thúc đẩy sự ra đời của các ngành công nghiệp mới, hệ thống đào tạo nhân lực và những tiến bộ khoa học. Ông khẳng định Nga sẵn sàng chia sẻ nguồn kinh nghiệm phong phú này với các đối tác.

Cũng tại diễn đàn, các thành viên tham gia Nền tảng Năng lượng hạt nhân BRICS đã đưa ra một tuyên bố chung ghi nhận vai trò ngày càng tăng của điện toán lượng tử trong việc định hình năng lượng của tương lai, đồng thời kêu gọi các nước BRICS cùng nhau củng cố nỗ lực phát triển điện toán lượng tử để khai phá tiềm năng của năng lượng hạt nhân.

Điều phối viên trưởng của Nền tảng Năng lượng hạt nhân BRICS, bà Elsie Pule đặc biệt nhấn mạnh sự phát triển của điện toán lượng tử như một lĩnh vực có khả năng “đóng vai trò là động lực chính của sự chuyển đổi kinh tế và xã hội trong những thập kỷ tới.” Bà cho biết thêm điện toán lượng tử có tiềm năng đáng kể trong việc sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình.

Chia sẻ với các nhà quản lý, nhà khoa học và các hãng thông tấn báo chí tại diễn đàn, Giáo sư Trần Tuấn Anh, Phó Chủ tịch VAST cho rằng là Việt Nam định hướng tiếp cận công nghệ lượng tử theo trọng tâm thông qua phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh, tăng cường hạ tầng nghiên cứu dùng chung và đẩy mạnh hợp tác với các trung tâm khoa học quốc tế; thay vì dàn trải hay chạy đua toàn diện với các cường quốc công nghệ. Đây là phương thức từng bước hình thành năng lực nội sinh trong một lĩnh vực khó, có chu kỳ đầu tư dài và yêu cầu cao về tri thức nền tảng.

Chương trình không chỉ bao gồm các phiên thảo luận chính sách và chiến lược, mà còn có các hoạt động làm việc trực tiếp tại những cơ sở nghiên cứu lượng tử hàng đầu của Nga như Russian Quantum Centre, Phòng thí nghiệm tính toán lượng tử với ion lạnh, Phòng thí nghiệm vi quang học kết hợp và radiophotonics, Viện Vật lý Lebedev, Đại học MISIS và Phòng thí nghiệm công nghệ lượng tử siêu dẫn…

Trong những năm gần đây, công nghệ lượng tử đang trở thành một trong những lĩnh vực cạnh tranh chiến lược toàn cầu. Nhiều nước đã xây dựng chương trình quốc gia về lượng tử với quy mô đầu tư lớn nhằm phát triển các công nghệ như máy tính lượng tử, truyền thông lượng tử, cảm biến lượng tử và mật mã hậu lượng tử.

Tuy nhiên, theo các nhà khoa học, đằng sau các công nghệ này là cả một nền khoa học nền tảng rất sâu về vật lý lượng tử, vật liệu lượng tử và các hệ lượng tử nhiều hạt. Chính vì vậy, cộng đồng khoa học quốc tế hiện không tiếp cận công nghệ lượng tử đơn thuần dưới góc độ “máy tính lượng tử,” mà theo hướng phát triển, nghiên cứu cơ bản và công nghệ ứng dụng.

Các hướng nghiên cứu như vật liệu topo lượng tử, các hệ điện tử tương quan mạnh, quantum geometry, quang tử lượng tử hay các trạng thái vật chất lượng tử mới hiện được xem là nền tảng khoa học cho sự phát triển của máy tính lượng tử, truyền thông lượng tử và các công nghệ lượng tử thế hệ tiếp theo.

Cuộc đối thoại quốc tế của các “nhóm lượng tử” tại diễn đàn ở Moskva là bước đầu tiên hướng tới việc tạo ra một cộng đồng lượng tử BRICS bền vững dựa trên sự tôn trọng lẫn nhau, tin tưởng và bình đẳng. Mục tiêu hợp tác là phát triển công nghệ lượng tử để nhanh chóng củng cố nền tảng công nghệ của các nước BRICS và đẩy nhanh quá trình tái công nghiệp hóa thông qua việc sử dụng các đổi mới lượng tử./.