Phòng ngừa sự lừa đảo AI trên điện thoại di động

Để ngăn chặn các chiêu trò dùng AI, đặc biệt là Deepfake giả danh lừa đảo, các hãng công nghệ đã tích hợp nhiều giải pháp AI trên các thiết bị di động để phát hiện, cảnh báo người dùng kịp thời.

Nguy cơ lộ thông tin cá nhân

Tạp chí Forbes (Mỹ) mới đây cảnh báo: “875 triệu chiếc smartphone Android trên toàn cầu có thể gặp nguy hiểm với một cú hack 60 giây” do một lỗ hổng bảo mật nghiêm trọng ảnh hưởng đến chip di động. Lỗ hổng này khiến 1/4 điện thoại thông minh Android, khiến chúng có nguy cơ bị xâm nhập ngay cả khi bị khóa và trước khi hệ điều hành được nạp. Đây chỉ là một trong nhiều cảnh báo mới nhất cho thấy nguy cơ an ninh mạng luôn rình rập trên thiết bị di động.

Theo báo cáo của Công ty An ninh mạng Viettel (Viettel Cyber Security), dựa trên dữ liệu từ Hệ thống Tri thức an ninh mạng, nguy cơ mất an toàn thông tin tại Việt Nam đang tiếp tục gia tăng lan rộng, với số lượng các cuộc tấn công mạng ngày càng nhiều, đồng thời quy mô tấn công cũng tinh vi hơn. Trong năm 2024, vấn đề lộ lọt dữ liệu cũng tăng mạnh ở Việt Nam với 14,5 triệu tài khoản bị rò rỉ (chiếm 12% số lượng trên toàn cầu), dẫn tới tình trạng nhiều thông tin cá nhân, tài liệu doanh nghiệp bị rao bán trên các nền tảng mạng – đặc biệt là các trang web đen.

Những năm gần đây, thiết bị di động ngày càng đảm nhận nhiều chức năng thay thế máy tính trong cuộc sống thường ngày, thậm chí trở thành nơi lưu giữ nhiều thông tin quan trọng và nhạy cảm. Tuy nhiên, mức độ an toàn của chúng lại thấp hơn đáng kể so với máy tính để bàn (PC). Thông qua thiết bị di động, tội phạm công nghệ không chỉ đánh cắp các thông tin, dữ liệu cá nhân mà còn biến nơi đây thành “cửa ngõ” để xâm nhập và kiểm soát hệ thống mạng. Theo Công ty An ninh mạng DeepStrike, các cuộc tấn công vào thiết bị di động đã tăng vọt 52% trong năm 2023, ảnh hưởng đến 33,8 triệu thiết bị. Hãng an ninh bảo mật Kaspersky ghi nhận trong năm 2024, bình quân mỗi tháng xảy ra tới 2,8 triệu cuộc tấn công vào smartphone. Tình hình an ninh bảo mật di động càng thêm nghiêm trọng hơn, đe dọa tới mọi người dùng di động, gia tăng theo sự phổ biến toàn cầu của các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Khai thác thế mạnh của công nghệ AI, tội phạm công nghệ càng có thêm công cụ hữu hiệu hơn để lừa đảo người dùng nhất là các thiết bị di động.

Trước tình trạng này, các hãng công nghệ đã tăng cường đầu tư vào bảo mật di động, coi đây là một trong những trọng tâm nhằm thực thi cam kết bảo vệ người dùng. Trong những tháng đầu năm 2026, Samsung – hãng smartphone có thị phần lớn nhất thế giới – đã gây sốt thị trường khi lần đầu tiên tích hợp công nghệ chống nhìn trộm chủ động (Privacy Display) trên phiên bản Samsung Galaxy S26 Ultra. Đây được xem là cải tiến công nghệ đột phá của hãng Hàn Quốc này khi kết hợp cả phần cứng lẫn phần mềm khiến những người xung quanh không thể nhìn thấy nội dung đang hiển thị trên màn hình di động.

Giải pháp này bảo vệ hữu hiệu chống bị nhìn trộm đối với các thông tin đăng nhập như mật khẩu, mã PIN, OTP… cũng như các tin nhắn. Giải pháp này cũng cho phép người dùng chủ động tắt mở tính năng chống nhìn trộm hay chọn loại ứng dụng, khu vực… khả dụng.

Các hãng công nghệ “tung chiêu”

Theo hãng an ninh mạng Fortinet (Mỹ), phần lớn các thiết bị di động hiện nay đều được tích hợp các ứng dụng phục vụ cho kinh doanh, do đó cần được bảo vệ để tránh trở thành phương tiện xâm phạm thông tin cá nhân. Các mối đe dọa an ninh thiết bị di động phổ biến mà người dùng phải đối mặt bao gồm các ứng dụng và trang web độc hại, rò rỉ dữ liệu, phần mềm gián điệp, cũng như các cuộc tấn công kỹ thuật xã hội.

Để bảo vệ các dữ liệu riêng tư trên smartphone từ bên trong, iPhone và nhiều thiết bị Android được trang bị tính năng tạo thư mục bảo mật. Đó là một vùng lưu trữ riêng trong bộ nhớ, được mã hóa và bảo mật bằng khóa, giúp người dùng lưu giữ những thông tin không muốn người khác truy cập. Dòng smartphone Samsung Galaxy S26 Series ra mắt mới đây tiến thêm một bước với tính năng Album riêng tư (Private Album), tích hợp trực tiếp trong Thư viện, cho phép người dùng dễ dàng ẩn ảnh và video đã chọn mà không cần tạo thư mục riêng hay đăng nhập Samsung Account. Samsung tiếp tục đẩy mạnh bảo mật di động với Samsung Knox – nền tảng bảo mật đa lớp từ cấp độ vi mạch. Các thông tin đăng nhập và dữ liệu nhạy cảm không được lưu trên đám mây hay bộ nhớ thiết bị, mà được xử lý và lưu trữ trong một con chip bảo mật riêng.

Giữa bối cảnh các cuộc gọi video AI lừa đảo hoành hành trên thế giới, giữa năm 2025, Honor trở thành hãng điện thoại đầu tiên đưa tính năng phát hiện giả mạo AI (AI Deepfake Detection) lên chiếc smartphone gập Honor Magic V5. Tính năng này hỗ trợ các ứng dụng OTT như Facebook Messenger, Zalo, Viber, Google Meet… với thời gian nhận diện 3 giây. Khi phát hiện các dấu hiệu bất thường, smartphone sẽ đưa ra thông báo: “Phát hiện làm giả siêu thật”. Nhiều mẫu smartphone sau đó của Honor bán trên thị trường Việt Nam cũng được tích hợp tính năng này, có hỗ trợ tiếng Việt.

Mới đây nhất, dòng Galaxy S26 Series cũng mang đến các lớp bảo vệ phần mềm thông minh hoạt động âm thầm ở chế độ nền. Tính năng Lọc cuộc gọi tự động (Call Screening) trong Call Assist được hỗ trợ bởi AI có thể nhận diện cuộc gọi từ số lạ và tóm tắt nhanh mục đích gọi, giúp người dùng quản lý cuộc gọi an toàn hơn. Tính năng Cảnh báo chủ động (Privacy Alerts) sử dụng công nghệ máy học để thông báo theo thời gian thực khi các ứng dụng có quyền quản trị thiết bị cố gắng truy cập dữ liệu nhạy cảm không cần thiết như vị trí chính xác, nhật ký cuộc gọi hay danh bạ.

Những cảnh báo này giúp người dùng biết khi ứng dụng yêu cầu quyền truy cập sâu hơn, từ đó chủ động và minh bạch hơn trong việc quản lý quyền.